Memantine additie bij clozapine - follow-up onderzoek

Schilderij: Matthé Goedhart

Gebaseerd op de farmacologische eigenschappen van clozapine en memantine en de gunstige resultaten van een kleine Braziliaanse studie in 2009 werd bij combinatiebehandeling met clozapine en memantine verbetering verwacht van het cognitieve en sociale functioneren, positieve en negatieve symptomen, weerspiegeld in een verbetering van het dagelijks functioneren en de kwaliteit van leven bij patiënten met clozapineresistente schizofrenie. Er bestaan tevens aanwijzingen dat memanine een gunstig effect heeft op depressieve en obsessief-compulsieve symptomen; klachten die vaak samengaan met schizofrenie. Het effect op bovengenoemde uitkomsten en de veiligheid van de combinatie van clozapine en memantine is onderzocht in een dubbelblinde gerandomiseerde placebogecontroleerde cross-over studie. Binnen de divisie maatschappelijke psychiatrie van GGZ Noord Holland Noord zijn 52 volwassen patiënten met schizofrenie geïncludeerd, die langer dan 6 maanden adequaat waren ingesteld op clozapine en nog steeds restsymptomen hadden.

Op 5 augustus 2014 was de proof-of-concept studie na precies een jaar beëindigd. Er waren zes drop-outs. Twee deelnemers zijn uitgevallen in de behandelfase met memantine en vier deelnemers zijn uitgevallen in de placebofase. Eén drop-out hield verband met duizeligheidsklachten. Slechts één 'serious adverse event' van suïcidaliteit is voorgevallen, waarbij de code is verbroken en deze deelnemer placebo bleek te gebruiken. De dosering clozapine is onveranderd gebleven bij alle deelnemers, behoudens bij één deelnemer met een subtherapeutische spiegel bij aanvang van de studie. Een tweede overtreding van het protocol betrof het meer dan drie opeenvolgende dagen niet innemen van studiemedicatie. Een derde ernstige protocolovertreding betrof foutieve inname van medicatie uit de behandelfase met memantine en inname van placebo gedurende de eerste fase van de studie.

Memantine werd goed verdragen en blijkt een veilige  toegevoegde therapie bij clozapine-resistentie. Zeer bemoedigend nieuws is dat na 12 weken memantine twee primaire uitkomstmaten verbeterden met een matige, maar klinisch relevante effect size in de intention to treat analyse: cognitie en negatieve symptomen. Vergeleken met placebo had memantine een significant gunstig effect op verbaal geheugen, visueel geheugen en negatieve symptomen van schizofrenie. De secundaire uitkomstmaat symptomatische problemen van de HoNOS was tevens significant verbeterd met een matige effect size en betreft problemen geassocieerd met hallucinaties en wanen, depressieve stemming of andere mentale en gedragsproblemen. Een andere belangrijke bevinding was dat hoop op herstel bij deelname aan wetenschappelijk onderzoek een goed medicijn lijkt te zijn. Het placebo effect was aanzienlijk, waarbij het overgrote deel zowel in de placebofase als in de memantine fase verbeterde.

Van 7 augustus 2014 t/m 22 augustus 2014 zijn alle deelnemers, die de proof-of-concept studie hadden afgerond benaderd voor vervolgonderzoek. Zij konden memantine kiezen als toegevoegde therapie bij clozapine of juist geen additietherapie bij clozapine, waarbij bij aanvang, na een half jaar en na een jaar dezelfde metingen plaatsvinden als bij de proof-of-concept studie. In totaal zijn 28 deelnemers voor het vervolgonderzoek geïncludeerd. Vijfentwintig deelnemers hebben een gunstig effect ervaren van memantine, bij wie de lange termijn effecten van memantine worden onderzocht. Bij drie deelnemers wordt het natuurlijk beloop van therapieresistente schizofrenie bij reguliere behandeling zonder medicatiewijzing in kaart gebracht. Van degenen, die niet voor vervolgonderzoek hebben gekozen, hebben veertien deelnemers geen gunstig effect ervaren van memantine. Een deelnemer had in de memantinefase een meer “wazig gevoel.” Een deelnemer is geëxcludeerd, vanwege een langdurige klinische opname. Een andere deelnemer wilde de decodering bij de proof-of-concept studie niet afwachten en reeds starten met memantine, vanwege de overtuiging van een gunstig effect. Weer een andere deelnemer overweegt nog om buiten studieverband memantine toe te voegen aan behandeling met clozapine.

Dezelfde metingen als bij de proof-of-concept studie zullen op drie momenten plaatsvinden: bij aanvang, na 6 maanden en na een jaar. Op 9 september 2015 zullen de onderzoeken bij alle deelnemers zijn afgerond.

Als de effectiviteit en veiligheid van de combinatie van clozapine en memantine wordt bekrachtigd, dan zou dit voor een bijzonder ernstig zieke patiëntengroep, een grote stap voorwaarts zijn.

 

Memantine toevoeging bij voortgezette clozapine behandeling

Contact:

Selene Veerman, psychiater GGZ Noord-Holland-Noord

Tel: 072 5357560

E: s.veerman@ggz-nhn.nl

 

Aanvullende Informatie:

PDF icon Informatiebrief MAC follow-up studie.pdf257.22 KB